Gözaltından istinaf ve temyize kadar her aşamada savunma hakkınızı koruyan, soruşturma ve kovuşturma sürecini birlikte yöneten ceza hukuku desteği.
Bir ceza soruşturmasının tarafı olmak, çoğu kişi için hiç beklenmedik bir anda gelir: bir telefon çağrısı, ifadeye davet yazısı ya da sabahın ilk saatlerinde yapılan bir arama. Bu ilk saatlerde atılan adımlar, dosyanın ilerleyen bütün aşamalarını doğrudan etkiler. Kartal Avukatlık Bürosu olarak ceza dosyalarındaki önceliğimiz, şüpheli veya sanık sıfatıyla karşılaştığınız sürecin ne anlama geldiğini anlaşılır biçimde anlatmak ve kanunun size tanıdığı hakları eksiksiz kullanmanızı sağlamaktır. Hangi işlemin neden yapıldığını bilmek, bu süreçte yaşanan belirsizliğin yarattığı kaygıyı da önemli ölçüde hafifletir.
Ceza yargılaması sadece şüpheli ya da sanık için değil, suçtan zarar gören kişi için de önemlidir. Mağdur veya şikâyetçi sıfatıyla şikâyet sürecinin takibi, davaya katılma talebinin sunulması ve uzlaştırma görüşmelerine hazırlanmak da bu alanın doğal bir parçasıdır. Dosyada hangi tarafta olursanız olun, mevcut delil durumunu gerçekçi biçimde değerlendirir, olası sonuçları ve önünüzdeki seçenekleri açıkça paylaşırız; böylece her karar aşamasında neyle karşı karşıya olduğunuzu bilerek ilerlersiniz. Uzlaştırmaya elverişli dosyalarda, sürecin taraflar arası bir anlaşmayla sonuçlanması ihtimalini de dosyanın başında ayrıca değerlendiririz.
Soruşturma Aşamasında Haklarınız
Soruşturma, suç şüphesinin öğrenilmesiyle başlar ve Cumhuriyet savcısının iddianame düzenleyip düzenlemeyeceğine karar vermesiyle sona erer. Bu aşamada kişi "şüpheli" sıfatını taşır ve Ceza Muhakemesi Kanunu şüpheliye önemli güvenceler tanır. Soruşturmada toplanan deliller ileride kurulacak hükmün temelini oluşturduğundan, bu aşama en az kovuşturma kadar belirleyicidir.
- Müdafi ile görüşme hakkı: Şüpheli soruşturmanın her anında avukat yardımından yararlanabilir; avukatla görüşmesi gizlidir ve bu görüşme hiçbir şekilde kısıtlanamaz.
- Susma hakkı: Kimse kendisi veya yakınları aleyhine beyanda bulunmaya zorlanamaz; susmak aleyhe bir delil olarak kullanılamaz.
- Yakınlara haber verilmesi: Yakalanan veya gözaltına alınan kişinin durumu gecikmeksizin bir yakınına bildirilir.
- Lehe delil toplanmasını isteme: Şüpheli, kendisi lehine olan delillerin toplanmasını talep edebilir.
Gözaltı ve tutuklama arasındaki fark
Gözaltı süresi, en yakın hakim veya mahkemeye gönderilme için zorunlu süre hariç, yakalama anından itibaren yirmi dört saati geçemez; toplu işlenen suçlarda bu süre savcının yazılı emriyle uzatılabilir. Tutuklama ise ancak kuvvetli suç şüphesiyle birlikte kaçma veya delilleri karartma tehlikesi gibi bir tutuklama nedeninin varlığı halinde, sulh ceza hâkimi tarafından kararlaştırılabilen çok daha ağır bir tedbirdir. Tutuklama yerine adli kontrol tedbirinin yeterli olup olmadığı da her dosyada ayrıca tartışılmalıdır.
Tutuklama kararına karşı yedi gün içinde itiraz edilebilir; tutuklu kişi bunun dışında her zaman tahliye talebinde bulunabilir. İfade öncesinde dosyanın ve suçlamanın içeriğini öğrenmek, hangi soruya nasıl yaklaşılacağını avukatınızla birlikte değerlendirmek, kovuşturma aşamasında ortaya çıkabilecek telafisi güç hataların önüne geçer. Kısıtlama kararı bulunan dosyalarda dahi ifade tutanakları ve bilirkişi raporları gibi belgelerin incelenmesi çoğu zaman mümkündür.
Uzlaştırma ve etkin pişmanlık seçenekleri
Kanunda sayılan bazı suçlarda soruşturma, uzlaştırma girişimi yapılmadan sonuçlandırılamaz. Takibi şikâyete bağlı suçlar, kasten yaralamanın bazı halleri, taksirle yaralama ve konut dokunulmazlığının ihlali gibi suçlar bu kapsamdadır. Uzlaştırmacı tarafları ayrı ayrı dinler; anlaşma sağlanıp edim yerine getirilirse kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir. Bazı suçlarda ise zararın giderilmesi gibi davranışlar, etkin pişmanlık hükümleri çerçevesinde cezada belirli bir indirim sonucunu doğurabilir. Bu seçeneklerin soruşturmanın erken bir aşamasında değerlendirilmesi, dosyanın sonraki seyrini önemli ölçüde değiştirebilir.
İfade ve sorgu sırasında dikkat edilmesi gerekenler
İfade, savcılık veya kolluk tarafından; sorgu ise hâkim veya mahkeme tarafından alınır ve bu ayrım kullanılan usul güvenceleri açısından önemlidir. İfade veya sorgu tutanağının, söylenenleri gerçekten yansıtıp yansıtmadığı imzadan önce dikkatle kontrol edilmelidir; eksik veya hatalı aktarılan bir ifade, ilerleyen aşamalarda aleyhe yorumlanabilir. Baskı, tehdit veya yanıltma yoluyla alınan beyanlar, rıza gösterilmiş olsa dahi hukuka aykırı delil sayılır ve hükme esas alınamaz.
Kovuşturma, Duruşma ve Kanun Yolları
Savcılık yeterli şüphe oluştuğu kanaatine varırsa iddianame düzenler. İddianamenin mahkemece kabulüyle kovuşturma aşaması başlar ve şüpheli bu noktadan sonra "sanık" olarak anılır. Bu aşamada duruşmalar yapılır, tanıklar dinlenir, bilirkişi raporları tartışılır ve sanığın savunması alınır; sanığın duruşmalarda hazır bulunması kuraldır, bazı hallerde duruşmadan bağışık tutulması talep edilebilir.
Duruşma sürecinde izlediğimiz sıra
- İddianamenin ve dosyadaki tüm delillerin ayrıntılı biçimde incelenmesi
- Savunma yaklaşımının ve dosyaya sunulacak delillerin belirlenmesi
- Duruşmalarda tanık ve bilirkişilere soru yöneltilmesi, usulsüz delillere itiraz edilmesi
- Esas hakkındaki mütalaaya karşı yazılı veya sözlü savunmanın hazırlanması
Karar türleri ve kesinleşme sonrası
Yargılama sonunda beraat, mahkûmiyet, hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) veya düşme gibi kararlar verilebilir. İki yıl veya daha az hapis cezasında ya da adli para cezasında, kanuni şartlar varsa HAGB kararı verilebilir; denetim süresinde kasıtlı yeni bir suç işlenmezse dava düşer. Kısa süreli hapis cezaları belirli koşullarda adli para cezasına veya diğer seçenek yaptırımlara çevrilebilir, cezanın ertelenmesi de ayrıca gündeme gelebilir.
Verilen karara karşı istinaf yoluna, kararın açıklanmasından veya tebliğinden itibaren iki hafta içinde başvurulabilir; bölge adliye mahkemesi kararlarına karşı belirli şartlarda temyiz yolu da açıktır. Mahkûmiyet kesinleştiğinde infaz süreci başlar. Cezanın yaklaşık ne kadarının kurumda geçirileceği konusunda ön fikir edinmek için infaz hesaplama aracımızı inceleyebilirsiniz; infaz rejimi suç türüne ve mevzuattaki güncel değişikliklere göre farklılaştığından, kesin hesap her zaman dosyanın ayrıca değerlendirilmesini gerektirir.
Suçtan zarar görenin hakları
Suçtan zarar gören kişi, kovuşturma aşamasında davaya katılan sıfatıyla dosyaya dahil olabilir. Katılan; duruşmalarda hazır bulunma, delil sunma, tanıklara soru yöneltilmesini isteme ve karara karşı kanun yollarına başvurma haklarına sahiptir. Takibi şikâyete bağlı suçlarda şikâyet hakkı, fiilin ve failin öğrenildiği tarihten itibaren altı ay içinde kullanılmalıdır; bu süre geçtikten sonra yapılan şikâyet dikkate alınmaz. Suç nedeniyle uğranılan maddi ve manevi zararların tazmini için ayrıca hukuk mahkemesinde dava açılabilir; ceza yargılamasında toplanan deliller genellikle bu davada da önemli bir dayanak oluşturur.
Temyiz incelemesinin kapsamı
Bölge adliye mahkemesi kararlarına karşı, kanunda belirtilen ağırlıktaki suçlar bakımından Yargıtay'a temyiz yoluna başvurulabilir. Temyiz incelemesi, olayın yeniden değerlendirildiği bir inceleme değildir; hükmün hukuka uygun kurulup kurulmadığı, delillerin usulüne göre toplanıp tartışılıp tartışılmadığı denetlenir. Bu nedenle temyiz dilekçesinde hukuki gerekçelerin somut ve dosyaya dayalı biçimde ortaya konulması, incelemenin sonucunu doğrudan etkiler.
Sıkça Sorulan Sorular
Şüpheli ile sanık arasındaki fark nedir?
Şüpheli, soruşturma aşamasında hakkında suç şüphesi bulunan kişidir; bu aşama savcılık ve kolluk tarafından yürütülür. Savcılığın düzenlediği iddianame mahkemece kabul edildiği andan itibaren kovuşturma aşaması başlar ve aynı kişi artık sanık olarak adlandırılır. Bu ayrım yalnızca bir isim değişikliği değildir; delillerin toplanma biçimi, tutuklamaya karar veren merci ve kullanılabilecek hukuki yollar her aşamada farklılık gösterir. Hükmün kesinleşmesiyle sanık sıfatı da sona erer.
Gözaltı süresi ne kadardır, bu sürede hangi haklarım vardır?
Kural olarak gözaltı süresi, yakalama anından itibaren yirmi dört saattir; toplu olarak işlenen suçlarda savcının yazılı emriyle günlük uzatmalarla dört güne kadar çıkabilir. Gözaltındaki kişi bir avukatla görüşme, susma, yakınlarına haber verilmesini isteme ve sağlık kontrolünden geçirilme haklarına sahiptir. Süre sonunda kişi ya serbest bırakılır ya da sulh ceza hâkimine sevk edilir. Gözaltı işlemine karşı da sulh ceza hâkimliğine başvurularak serbest bırakılma istenebilir.
Tutuklama kararına nasıl itiraz edilir?
Tutuklama kararına karşı, kararın öğrenilmesinden itibaren yedi gün içinde, kararı veren sulh ceza hâkimliğine dilekçe verilerek itiraz edilebilir; itirazı sıradaki sulh ceza hâkimliği inceler. Dilekçede kuvvetli suç şüphesinin bulunmadığı, tutuklama nedenlerinin somut olarak gösterilmediği veya adli kontrol tedbirlerinin yeterli olacağı açıklanmalıdır. İtiraz süresi geçse bile tutuklu kişi her zaman tahliye talebinde bulunabilir; tutukluluk hali de belirli aralıklarla resen incelenir.
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) ne demektir?
HAGB, iki yıl veya daha az hapis ya da adli para cezası gerektiren durumlarda; sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmaması ve suçtan doğan zararın giderilmesi gibi şartlar bulunduğunda verilebilen bir karardır. Bu kararla hüküm kurulur ancak açıklanmaz; sanık beş yıllık denetim süresine tabi tutulur. Bu sürede kasıtlı yeni bir suç işlenmez ve yükümlülüklere uyulursa hüküm ortadan kaldırılır ve dava düşer. HAGB'yi kabul edip etmemek dosyaya göre dikkatle değerlendirilmelidir.